2011-04-02

WARTO WIEDZIEĆ

Polityka rodzinna i mechanizmy godzenia ról w Danii, Norwegii i Szwecji

Tagi: praca
Z problemem godzenia ról rodzinnych i zawodowych oraz niskim wskaźnikiem dzietności zmaga się dziś cała Europa. Doświadczenia krajów UE - Danii, Szwecji i niezrzeszonej we Wspólnocie Norwegii pokazują jak istotna jest dostępność placówek opieki nad dziećmi oraz elastyczność ich pracy. Potrzebne jest także większe wsparcie finansowe dla par posiadających dzieci.


W dyskusji na temat polityki rodzinnej w Polsce często przywoływane są przykłady krajów skandynawskich. Faktycznie, Szwecja i Norwegia od wielu lat z powodzeniem prowadzą wielopoziomową politykę zwiększania dzietności, wyrównywania szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy oraz kreowania pozytywnej atmosfery wokół tematu rodziny.

Szwecja i Dania: równouprawnienie i system świadczeń
Z unijnych danych wynika, że Szwedzi bardzo dobrze godzą obowiązki rodzinne I zawodowe. Na tle innych krajów Europy szwedzkie wskaźniki zatrudnienia kobiet i matek należą do najwyższych (70,2% pracujących kobiet w 2009 roku; wśród mężczyzn było to 74,2%). „Podstawowym założeniem polityki rodzinnej w tym kraju jest wspieranie takiego modelu rodziny, w którym pracują oboje partnerzy. Do najważniejszych rozwiązań należy bardzo rozbudowany system świadczeń socjalnych, a także elastyczny urlop oraz godziny pracy zarówno dla matek, jak i dla ojców małych dzieci” – mówi Robert Boch mediator z ośrodka Mediatorzy.pl i członek Szwedzkiego Forum Mediacji. Z elastycznych form zatrudnienia korzysta 41,2% kobiet i 14,2% mężczyzn (średnia unijna wynosi odpowiednio 31,5%
i 8,3%) .

„Szwedzka polityka rodzinna aktywizuje oboje rodziców do opieki nad dzieckiem” – podkreśla Robert Boch. Całość dzielonego na rodziców urlopu wychowawczego może wynieść 16 miesięcy (z tego 13 miesięcy płatnych w wysokości 80% ostatniego wynagrodzenia). Każdemu z rodziców przysługuje prawo do 2 miesięcy urlopu, którego nie można przenieść na partnera. Po upływie 18 miesięcy życia dziecka rodzice mogą zmniejszyć czas pracy do ¼ etatu i prawo to przysługuje im do ukończenia przez dziecko 8 roku życia lub zakończenia pierwszego roku nauki w szkole. Większość urlopów wychowawczych, mimo aktywizowania ojców do opieki nad potomstwem, wciąż wykorzystują kobiety (z 22% urlopów wychowawczych korzystają ojcowie). W związku z tym szwedzki rząd wprowadził oddzielne ulgi podatkowe dla rodzin, w których rodzice współdzielą obowiązki rodzinne
i zawodowe na równi .

Na bardzo wysokim poziomie są także placówki opieki dla dzieci. Elastyczny czas ich pracy - zwykle otwarte są dla dzieci w godzinach od 6.30 rano do 18.30 wieczorem - pozwala rodzicom dostarczyć i odebrać dziecko z placówki bez konfliktu z czasem pracy. Dogodne dla rodziców godziny pracy i duża dostępność żłobków i przedszkoli powoduje, że 49% dzieci poniżej 3 roku życia oraz 95% dzieci
w wieku 3-6 lat z nich korzysta.

Podobne rozwiązania stosuje Dania . Efektem tego jest wysoki wskaźnik zatrudnienia kobiet: w 2009 roku wyniósł 74,3% (wśród mężczyzn: 80%), a zatrudnienie matek dzieci poniżej 6 roku życia było na poziomie 77%. Tym samym Dania uplasowała się na drugim, po Szwecji, miejscu w Unii Europejskiej z najwyższym współczynnikiem zatrudnienia matek małych dzieci. Urlop wychowawczy wynosi w Danii 52 tygodnie i przysługuje matce, ojcu lub obojgu rodzicom (do podziału). Matki mają możliwość wykorzystania urlopu 4 tygodnie przed porodem i 14 tygodni po narodzinach dziecka (w tym samym momencie ojcowie mają możliwość skorzystania z urlopu w wymiarze 2 tygodni). Wciąż niski jest odsetek urlopów ojcowskich oraz udział ojców w urlopach współdzielonych
z partnerkami.

Jak się to robi w Norwegii?
W Norwegii urlop macierzyński może osiągać wymiar 46 tygodni (płatnych w wysokości 100% ostatniego wynagrodzenia) lub 56 tygodni (80% wynagrodzenia). Taki urlop przysługuje matkom, które przepracowały 6 z 10 miesięcy poprzedzających poród. W przeciwnym razie kobiecie przysługuje jedynie jednorazowe świadczenie mniej więcej w wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia w Norwegii. 10 tygodni z tego czasu przysługuje ojcom, choć nie jest to rozwiązanie obligatoryjne. Norwegia była pierwszym państwem na świecie, które wprowadziło urlop ojcowski . Ciekawym rozwiązaniem jest stałe świadczenie wypłacane na każde dziecko, niezależnie od jego sytuacji rodzinnej. Rodzice mogą wykorzystywać to wsparcie na bieżące potrzeby dziecka lub odkładać pieniądze. Świadczenie obejmuje dzieci w wieku od 2 miesiąca do 18 roku życia. Norwegom przysługuje prawo odliczenia od podatku opłat poniesionych na opiekę nad dziećmi w odpowiednich placówkach. Jeśli dziecko nie dostanie się do przedszkola, rodzicom przysługuje zasiłek opiekuńczy, za który można opłacić nianię. W praktyce często korzystają z niego same mamy, tym samym rekompensując sobie i rodzinie późniejszy powrót do pracy. Zaprezentowane rozwiązania powodują, że Norwegia ma jeden z najwyższych w Europie współczynników przyrostu naturalnego .

Polityka rodzinna się opłaca
Warto pamiętać, że Szwecja i Dania to kraje stosunkowo dobrze sytuowane w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej, natomiast Norwegia znajduje się w czołówce najbogatszych krajów świata. Niektóre  stosowane w tych krajach rozwiązania wymagają ogromnych nakładów finansowych. Tym niemniej efekty są wyraźne, następuje zmiana stosunku do rodziny w społeczeństwie, maleją obawy związane z sytuacją finansową czy wypadnięciem z rynku pracy po urlopie macierzyńskim. Dodatkowo w Szwecji wyraźna jest zmiana nastawienia mężczyzn do kariery: z badań przeprowadzonych przez Menpower Sweden wynika, że aż 62% mężczyzn deklaruje chęć zawieszenia pracy i wsparcia partnerki w realizacji jej zawodowych ambicji. Te same ankiety pokazują, że największa zmiana następuje wśród młodych ludzi. Zarówno kobiety jak i mężczyźni są gotowi podjąć pracę w celu podniesienia statusu materialnego i niemal w takim samym stopniu są zdecydowani dodatkowo kształcić się w swoim wolnym czasie, by zwiększać swoje szanse na rynku pracy.

Komentarze (0)

Copyright by Daniel Feist & Bartek Kozar